ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଆପ୍ର ‘ନିଶା’: ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ମାମଲା, ଅନନ୍ତ ସ୍କ୍ରୋଲିଂ ଓ ଅଟୋପ୍ଲେକୁ ନେଇ ଉଠିଲା ପ୍ରଶ୍ନ
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କୁ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ବାନ୍ଧି ରଖୁଥିବା ‘ଇନଫିନାଇଟ୍ ସ୍କ୍ରୋଲ୍’ (ଅନନ୍ତ ସ୍କ୍ରୋଲିଂ) ଓ ‘ଅଟୋପ୍ଲେ’ ଭଳି ଫିଚରଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ଆଇନଗତ ସ୍କାନରରେ। ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଆପଗୁଡ଼ିକର ଏହି ଅଭ୍ୟାସଗତ ବା ନିଶାପ୍ରଦ ଡିଜାଇନ୍ ବିରୋଧରେ ଦିଲ୍ଲୀ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଏକ ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ଆବେଦନ (PIL) ଦାଖଲ ହୋଇଛି।
ବିଏମ୍ଏଲ୍ ମୁଞ୍ଜାଲ୍ ୟୁନିଭରସିଟିର ଆଇନ ଅଧ୍ୟାପକ ଡକ୍ଟର ବିକାଶ କଠୁରିଆ ଏହି ଆବେଦନ କରିଛନ୍ତି। ଆବେଦନରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ବିଷୟବସ୍ତୁ (content) ଅପେକ୍ଷା ଏହାର ଡିଜାଇନ୍ କୌଶଳ ବା ‘ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଆର୍କିଟେକ୍ଚର’ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା। ଅନବରତ ସ୍କ୍ରୋଲିଂ, ଭିଡିଓ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ଚାଲିବା (autoplay), ନୋଟିଫିକେସନ୍ ଓ ‘ଲାଇକ୍’ ଭଳି ଫିଚର୍ଗୁଡ଼ିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହାର ଦାସ କରିଦେଉଛି।
ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ କୁପ୍ରଭାବ
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଭାରତରେ ୧୮ ରୁ ୨୪ ବର୍ଷ ବୟସର ଯୁବପିଢ଼ି ଦୈନିକ ହାରାହାରି ୧୨୦ ମିନିଟରୁ ଅଧିକ ସମୟ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ବିତାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅତ୍ୟାଧିକ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସାଦ (depression), ଚିନ୍ତା (anxiety) ଓ ମାନସିକ ଅବସାଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।
PIL ରେ କ’ଣ ଦାବି କରାଯାଇଛି?
-
ବିଶେଷଜ୍ଞ କମିଟି: ଆପ୍ଗୁଡ଼ିକର ଏହି ମାନସିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଥିବା ଡିଜାଇନ୍ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷଜ୍ଞ କମିଟି ଗଠନ କରାଯାଉ।
-
କଡ଼ା ନିୟମ: କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଓ ଶିଶୁ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ଆୟୋଗ (NCPCR) ପକ୍ଷରୁ ସାନ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କୁ ଏପରି ଅଭ୍ୟାସଗତ ଫିଚରରୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ନିୟମାବଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।
-
କ୍ଷତିପୂରଣ: କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା କ୍ଷତି ପାଇଁ କ୍ଷତିପୂରଣ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଏହି ମାମଲାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ତେଜସ କାରିଆ ନିଜକୁ ଏହି ମାମଲାରୁ ଓହରାଇ ନେଇଛନ୍ତି। ଫଳରେ, ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଦେବେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ବେଞ୍ଚ ଏହି ଆବେଦନକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ନୂଆ ବେଞ୍ଚ ନିକଟକୁ ପଠାଇବା ସହ ଆସନ୍ତା ସପ୍ତାହରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶୁଣାଣି ପାଇଁ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।
