‘ସ୍ପେଶାଲ ଷ୍ଟାଟସ୍ ଅଫ୍ ପୋଲିସିଂ ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ରିପୋର୍ଟ (SPIR) ୨୦୨୫: ପୋଲିସ ଟର୍ଚର୍ ଆଣ୍ଡ (ଅନ୍)ଆକାଉଣ୍ଟାବିଲିଟି’ (Status of Policing in India Report 2025: Police Torture and (Un)Accountability) ରୁ ଆସିଛି। ଏହି ସର୍ଭେକ୍ଷଣଟି କମନ୍ କଜ୍ (Common Cause) ଏବଂ ଲୋକନୀତି-ସିଏସଡିଏସ (Lokniti–CSDS) ଦ୍ୱାରା ମିଳିତ ଭାବରେ କରାଯାଇଥିଲା।
୧୭ଟି ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର ୮,୨୭୬ ଜଣ ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ନେଇ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ସର୍ଭେରେ ପୋଲିସର ହିଂସା, ନିର୍ଯାତନା ଏବଂ ଆଇନଗତ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଉପରେ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି:
ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ
ବଳପ୍ରୟୋଗ ଏବଂ ଦଣ୍ଡମୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ମନୋଭାବ
-
ବଳପ୍ରୟୋଗ ପାଇଁ ୭୧% ସମ୍ମତି: ୭୧% ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀ ମନେକରନ୍ତି ଯେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ତୁଲାଇବା ପାଇଁ ଶାସ୍ତିର ଭୟ ନରଖି ବଳପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳିବା ଉଚିତ୍। (ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ୨୬% ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକମତ’ ଏବଂ ୪୫% ‘କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଏକମତ’)
-
“Third-Degree”(ନିର୍ଯାତନା) ର ପ୍ରୟୋଗ: ୩୦% ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀ ସଙ୍ଗୀନ ଅପରାଧ ମାମଲାରେ ଥାର୍ଡ-ଡିଗ୍ରୀ ପଦ୍ଧତିକୁ ସଠିକ୍ ବୋଲି ମାନନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ କି ୯% ସାଧାରଣ ଅପରାଧ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମନେକରନ୍ତି।
-
ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ/ଅସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ: ଫରାର ଥିବା ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ମାଡ଼ ମାରିବାକୁ ୪୧% ସଠିକ୍ ବୋଲି କହିଥିଲେ ଏବଂ ଅସହଯୋଗ କରୁଥିବା ସାକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଚାପୁଡ଼ା ମାରିବାକୁ ୨୫% ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମନେକରିଥିଲେ।
-
ଆଇନ ବାହାରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ (ଏନକାଉଣ୍ଟର): ୨୨% ପୋଲିସ ଏହି କଥାରେ ଏକମତ ହୋଇଥିଲେ ଯେ “ସମାଜର ଭଲ ପାଇଁ ବିପଜ୍ଜନକ ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ବିଚାର ବଦଳରେ ମାରିଦେବା ଅଧିକ ଭଲ।”
ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ମୁଖ୍ୟ କାରଣ
‘ସ୍ପେଶାଲ ଷ୍ଟାଟସ୍ ଅଫ୍ ପୋଲିସିଂ ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ରିପୋର୍ଟ (SPIR) ୨୦୨୫’ ଭାରତର ପୋଲିସ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଏବଂ ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ସତ୍ୟକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି:
-
ହିଂସା ଏବଂ ନିର୍ଯାତନାର ସାଧାରଣୀକରଣ: ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ପୋଲିସ କର୍ମଚାରୀ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଶାରୀରିକ ବଳପ୍ରୟୋଗ, ଆଇନଗତ ନିୟମକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଏବଂ ବେଆଇନ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଅପରାଧ ନୁହେଁ, ବରଂ ଧୀମା ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅଦାଲତୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ କାମ ସମ୍ପାଦନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ମାଧ୍ୟମ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଧାରଣା ରହିଛି ଯେ ଦଣ୍ଡମୁକ୍ତିର ଅଧିକାର ନମିଳିଲେ ସେମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କାମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
-
ସୁଧାର ଏବଂ ଆଧୁନିକୀକରଣର ଆବଶ୍ୟକତା: ଅନ୍ୟପଟେ, ମାନବାଧିକାର, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜେରା ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ନିର୍ଯାତନା ରୋକିବା ଉପରେ ତାଲିମ ନେବା ପାଇଁ ଅଧିକାଂଶ ପୋଲିସଙ୍କ ସମ୍ମତି ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ସେମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଯାତନା ଆଧାରିତ ପଦ୍ଧତିର ସୀମାକୁ ବୁଝିପାରୁଛନ୍ତି। ଆଧୁନିକ ଫୋରେନ୍ସିକ୍ ଉପକରଣ ଏବଂ ସଠିକ୍ ତାଲିମର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ‘ଥାର୍ଡ-ଡିଗ୍ରୀ’ ଭଳି ପୁରୁଣା ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛନ୍ତି।
ଭାରତରେ ପୋଲିସ ହିଂସା କେବଳ କେତେକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପୋଲିସ ଅଫିସରଙ୍କ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାର (Systemic) ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟା।
ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ସଂସ୍କାର ଦରକାର—ଯେପରିକି ଆଇନଗତ ବିଚାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା, ପୋଲିସକୁ ଆଧୁନିକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଦନ୍ତ ଉପକରଣ ଯୋଗାଇଦେବା, ନିର୍ଯାତନା ପାଇଁ କଠୋର ଆଇନଗତ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଏବଂ ଭୟ-ଆଧାରିତ ପୋଲିସିଂ ବଦଳରେ ଅଧିକାର-ସୁରକ୍ଷିତ ଆ
