ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତିରେ ପବିତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ: ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ନୀତିକାନ୍ତି ଓ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ଫଳଦାୟୀ ମାସ। ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ଏହି ମାସରେ କରାଯାଉଥିବା ଧର୍ମଚର୍ଚ୍ଚା, ପୂଜାପାଠ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଦିନ ଅପେକ୍ଷା ଅନେକ ଗୁଣ ଅଧିକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ, ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କିରଣରୁ ମିଳୁଥିବା ସକାରାତ୍ମକ ଉର୍ଜା ମନୁଷ୍ୟର ଶରୀର ଓ ମନକୁ ସୁସ୍ଥ ଏବଂ ପବିତ୍ର ରଖିଥାଏ।
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମାଆ ତୁଳସୀଙ୍କ ପୂଜାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସସାରା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମାଆ ତୁଳସୀଙ୍କ ପୂଜା ଉପାସନା କରିବାର ବିଶେଷ ପ୍ରଥା ରହିଛି। ଯେଉଁ ସାଧକ ଏହି ମାସରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆରାଧନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଭଫଳ ଓ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ।
ଓଡ଼ିଶାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ ଓ ‘ହବିଷାଳୀ’ ପରମ୍ପରା
ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ମାସକୁ ବେଶ୍ ଧୂମଧାମ ଓ ଆଡ଼ମ୍ବର ସହକାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ବିଶେଷ କରି ମହିଳା ଓ ବିଧବାମାନେ ନିଷ୍ଠାର ସହ ଏହି କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନ ଓ ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନ: ବ୍ରତଧାରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ରାତି ପାହିବା ପୂର୍ବରୁ (ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ) ସ୍ନାନ ସାରି ମଙ୍ଗଳ ଆରତି ସମୟରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ନିକଟସ୍ଥ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ଦେବଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
ହବିଷ ପାଳନ: ଏହି ମାସରେ ଦିନସାରା ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଥରେମାତ୍ର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସାତ୍ତ୍ବିକ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଯାହାକୁ ‘ହବିଷ’ କୁହାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କୁ ‘ହବିଷାଳୀ’ କୁହାଯାଏ। ହବିଷାଳୀମାନେ ମନ୍ଦିରର ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧପୂତ ଭାବେ କେତେକ ଅନୁମୋଦିତ ପନିପରିବା ଓ ଡାଲି ବ୍ୟବହାର କରି ହବିଷ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
ବାଲୁକା ପୂଜା
ଏହି ମାସର ଆଉ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ବାଲୁକା ପୂଜା। ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ତୁଳସୀ ଚଉଁରା ମୂଳରେ ବାଲିରେ ସୁନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳ ଆଙ୍କି, ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ବୃକ୍ଷକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ମାନି ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।
ମହାପବିତ୍ର ‘ପଞ୍ଚୁକ’ ଓ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନକୁ ‘ପଞ୍ଚୁକ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ଅଟେ। ମାସର ଅନ୍ତିମ ଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ହେଉଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ମାଆ ବୃନ୍ଦା ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମତ୍ସ୍ୟ ଅବତାରଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ଭାବେ ପାଳିତ ହୁଏ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନକୁ ‘ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ’ ରୂପେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଓଡ଼ିଆ ସାଧବ ପୁଅଙ୍କ ନୌବାଣିଜ୍ୟର ସ୍ମୃତିଚାରଣ କରି ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଡଙ୍ଗା ଭସାଯାଇ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଯାଏ।
