ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ଦେଶରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ (ପଲିମର) ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରିବାକୁ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି। ସବୁକିଛି ଯୋଜନା ମୁତାବକ ଚାଲିଲେ, ଆସନ୍ତା ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭରୁ (ଅପ୍ରେଲ ମାସରୁ) ହିଁ ନୂଆ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ହାତରେ ପହଞ୍ଚିବ ବୋଲି ଆରବିଆଇ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ସଞ୍ଜୟ ମଲହୋତ୍ରା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପରୀକ୍ଷଣ (Pilot Project) ଭାବେ ଶୁଭାରମ୍ଭ
ମୋନିଟାରୀ ପଲିସି (MPC) ବୈଠକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଆରବିଆଇ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ସଞ୍ଜୟ ମଲହୋତ୍ରା କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଯୋଜନା ବର୍ତ୍ତମାନ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରହିଛି। ଭାରତର ପାଣିପାଗ, ପରିବେଶ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ଏହି ନୋଟ୍ଗୁଡ଼ିକ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି, ତାହାର ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯିବ। ଏହି ପରୀକ୍ଷଣର ଫଳାଫଳକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହାର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର ନେଇ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯିବ।
₹୧୦ ଓ ₹୨୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍ରୁ ଆରମ୍ଭ
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ମୋଟ ୨୦୦ କୋଟି (୨ ବିଲିୟନ) ପଲିମର ନୋଟ୍ ଛାପିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି।
-
୧୦୦ କୋଟି ଖଣ୍ଡ: ₹୧୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍
-
୧୦୦ କୋଟି ଖଣ୍ଡ: ₹୨୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍
ଧ୍ୟାନଦେବା କଥା: ପୁରୁଣା କାଗଜ ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ଦ ହେବ ନାହିଁ। ବଜାରରେ କାଗଜ ଓ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍—ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ନୋଟ୍ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଚାଲୁ ରହିବ।
କାହିଁକି ଆସୁଛି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍?
-
ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଓ ମଜବୁତ୍: ₹୧୦ ଓ ₹୨୦ ଭଳି ସାନ ନୋଟ୍ଗୁଡ଼ିକ ଲୋକଙ୍କ ହାତରେ ଅଧିକ କାରବାର ହେଉଥିବାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚିରିଯାଏ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ୨ ରୁ ୪ ଗୁଣା ଅଧିକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଷ୍ଟ ନହୋଇ ରହିପାରିବ।
-
ଜାଲ୍ ନୋଟ୍ ରୋକିବାରେ ସହାୟକ: ପଲିମର ନୋଟ୍ରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ସୁରକ୍ଷା ଫିଚର (Security Features) ରହିବ, ଯାହାଫଳରେ ନକଲି ନୋଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିବ।
-
ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ: ଗତ ଦଶନ୍ଧିରେ ପ୍ରାୟ ₹୫୦ ଟ୍ରିଲିୟନ୍ ମୂଲ୍ୟର ନଷ୍ଟ ନୋଟ୍କୁ ବଜାରରୁ ହଟାଯାଇଛି, ଯାହା ପାଇଁ ବାର୍ଷିକ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ନୋଟ୍ ଛାପିବା ଓ ବଦଳାଇବା ଖର୍ଚ୍ଚ ବହୁମାତ୍ରାରେ କମିଯିବ।
ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଟେଣ୍ଡର ଜାରି
RBIର ନୋଟ୍ ଛାପା ସଂସ୍ଥା ‘BRBNMPL’ ଏଥିପାଇଁ ଏକ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଟେଣ୍ଡର ଆହ୍ୱାନ କରିଛି। ତେବେ ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ କଡ଼ା ନିୟମ ଓ ଚୀନ୍-ପାକିସ୍ତାନ ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନଥିବା ସଂସ୍ଥାକୁ ହିଁ ଏହି କାମ ଦିଆଯିବ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱର ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ବ୍ରିଟେନ୍, କାନାଡ଼ା, ଓ ସିଙ୍ଗାପୁର ଭଳି ୬୦ରୁ ଅଧିକ ଦେଶରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ସଫଳତାର ସହ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି।
