ପାସପୋର୍ଟ କଣ ନାଗରିକତାର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ? ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ସଫେଇକୁ ନେଇ ଦେଶରେ ବଡ଼ ବିତର୍କ
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ:ଆମ ଦେଶରେ ପାସପୋର୍ଟକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ସମ୍ମାନଜନକ ସରକାରୀ ପରିଚୟ ପତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ କେନ୍ଦ୍ର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ (MEA)ର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଏବେ ସାରା ଦେଶରେ ଏକ ନୂଆ ଆଇନଗତ ଓ ରାଜନୈତିକ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ମନ୍ତ୍ରାଳୟ କହିଛି ଯେ, ପାସପୋର୍ଟ ହେଉଛି କେବଳ ଏକ “ଯାତ୍ରା ଦସ୍ତାବିଜ” (Travel Document), ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା କରିପାରିବେ। ଏହାକୁ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ବା ଶେଷ ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ଭାବେ ମାନିହେବ ନାହିଁ।ସରକାରଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ମାତ୍ର ୮ ପ୍ରତିଶତ (8%) ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପାସପୋର୍ଟ ରହିଛି।
କାହିଁକି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏହି ବିବାଦ?
ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ‘ସ୍ପେଶାଲ ଇଣ୍ଟେନସିଭ୍ ରିଭିଜନ’ (SIR) ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥିଲା। କିଛି ଭୋଟର ନିଜର ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ପାସପୋର୍ଟ ଦେଖାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ‘ପାସପୋର୍ଟ ଆକ୍ଟ, ୧୯୬୭’ର ନିୟମ ଦର୍ଶାଇ କହିଛି ଯେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ନେଇ ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସରକାରଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି। ବିରୋଧୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ- “ଯଦି ପାସପୋର୍ଟ ପାଇବା ପାଇଁ ପୋଲିସ୍ ଭେରିଫିକେସନ ଏବଂ ଅନେକ ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଦେବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ସେହି ପାସପୋର୍ଟ ନାଗରିକତାର ପ୍ରମାଣ କେମିତି ହେବନାହିଁ?”
ଭାରତରେ କୌଣସି ଗୋଟିଏ କାର୍ଡ ‘ନାଗରିକତାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପ୍ରମାଣ’ ନୁହେଁ:
ଏହି ବିତର୍କ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପକାଇ ଦେଇଛି, କାରଣ ଦେଶରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ସରକାରୀ ଆଇଡି ମଧ୍ୟ ନାଗରିକତା ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରିକି:
-
ଆଧାର କାର୍ଡ: ଏହା କେବଳ ଭାରତରେ ରହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରିଚୟ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନର ପ୍ରମାଣ (Identity & Residence)। ଏହା ଭାରତରେ ରହୁଥିବା ବିଦେଶୀ ନାଗରିକ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବେ।
-
ଭୋଟର ଆଇଡି: ଏହା କେବଳ ଭୋଟ୍ ଦେବାର ଅଧିକାର (Right to Vote) ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ନାଗରିକତା ସାର୍ଟିଫିକେଟ ନୁହେଁ।
-
ଜନ୍ମ ପ୍ରମାଣପତ୍ର (Birth Certificate): ଏହା କେବଳ ଜନ୍ମର ସମୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନ ଦର୍ଶାଏ। ନାଗରିକତା ଆକ୍ଟ, ୧୯୫୫ ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣ କେଉଁ ବର୍ଷ ଜନ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପିତାମାତା ଭାରତୀୟ କି ନୁହଁନ୍ତି, ତାହା ଦେଖି ନାଗରିକତା ସ୍ଥିର ହୁଏ।
ତେବେ ଅସଲ ପ୍ରମାଣ କଣ?
ଭାରତୀୟ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, କେବଳ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ (Ministry of Home Affairs – MHA) ଦ୍ୱାରା ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ନାଗରିକତା ପଞ୍ଜୀକରଣ ପ୍ରମାଣପତ୍ର (Citizenship Certificate) କୁ ହିଁ ନାଗରିକତାର ସବୁଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ଆଇନଗତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସାମଗ୍ରିକ କାଗଜପତ୍ର (ଯେପରିକି ଜନ୍ମ ସାର୍ଟିଫିକେଟ, ଜମିବାଡ଼ି କାଗଜପତ୍ର, ଏବଂ ବଂଶାବଳୀ) ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ନାଗରିକତା ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ।
