Why is Ganesha Coated in Orange Sindoor in Odisha Temples? History & Mythology/Photo By : Sai Saswat Mishra
Why is Ganesha Coated in Orange Sindoor in Odisha Temples? History & Mythology/Photo By : Sai Saswat Mishra
ରଲଂ ଲମ୍ବୋଦରଂ ଶୂର୍ପକର୍ଣ୍ଣକଂ କଂ ରକ୍ତୱାସସମ୍ ।
ରକ୍ତଗନ୍ଧାନୁଲିପ୍ତା ଲିପ୍ତାଙ୍ଗ ରକ୍ତପୁଷ୍ପୀ ସୁପୂଜିତମ୍ ॥
[ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଲମ୍ବୋଦର, ଗଜକର୍ଣକ ଓ ରକ୍ତାମ୍ବରଧାରୀ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନଲେପିତ ଓ ରକ୍ତପୁଷ୍ପରେ ସୁଶୋଭିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି]
ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ କାହିଁକି ଗଣେଶଙ୍କୁ ବୋଳାଯାଏ ସିନ୍ଦୂର? ଜାଣନ୍ତୁ ଏହାର ରହସ୍ୟ, ପୌରାଣିକ କଥା ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଇତିହାସ
ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ମନ୍ଦିର ବା ପୂଜା ମଣ୍ଡପଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଭୁ ଗଣେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ସିନ୍ଦୂର ବା ନାରଙ୍ଗୀ (କମଳା) ରଙ୍ଗର ଲେପ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ। ବିଗ୍ରହ ସାରା ସିନ୍ଦୂର ବୋଳାଯିବାର ଏହି ପ୍ରଥା କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଧାର୍ମିକ ବିଧି ନୁହେଁ, ଏହା ପଛରେ ରହିଛି କାଲଜୟୀ ପୌରାଣିକ ଗାଥା, ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଏବଂ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀର ଅତି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା।
ପୌରାଣିକ କଥା: ସିନ୍ଦୂରାସୁର ବଧ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ସିନ୍ଦୂର ନାମକ ଜଣେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଅସୁରକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ଗଣେଶ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସିନ୍ଦୂରାସୁର ସହ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ପରେ ଗଣେଶ ତାକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଅସୁରର ରକ୍ତ ଗଣେଶଙ୍କ ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ବୋଳି ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେହି ବିଜୟର ସ୍ମାରକୀ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଶୁଭକାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗଣେଶଙ୍କ ଦେହରେ ସିନ୍ଦୂର ଲଗାଇବାର ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଏକ ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ମାତା ସୀତା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ସିନ୍ଦୂର ଲଗାଉଥିବା ଦେଖି ଭକ୍ତ ହନୁମାନ ନିଜ ସାରା ଶରୀରରେ ସିନ୍ଦୂର ବୋଳି ହୋଇଥିଲେ। ଗଣେଶ ଓ ହନୁମାନ ଦୁହେଁ ‘ସଙ୍କଟମୋଚନ’ ହୋଇଥିବାରୁ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ସିନ୍ଦୂର ଅତି ପ୍ରିୟ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ରହିଛି।
ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ‘କାଞ୍ଚି ଗଣେଶ’ ଓ ଐତିହାସିକ ଗାଥା
ଗଣେଶଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ସିନ୍ଦୂର ବୋଳିବା ପରମ୍ପରାର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସହ ଜଡ଼ିତ।
କାଞ୍ଚି ଅଭିଯାନ: ଓଡ଼ିଶାର ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଗଜପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ ଯେତେବେଳେ କାଞ୍ଚି ରାଜ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରି ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସେଠାରୁ ସିନ୍ଦୂରାବୃତ ‘କାଞ୍ଚି ଗଣେଶ’ଙ୍କ (ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଗଣେଶ) ଦୁର୍ଲଭ ତନ୍ତ୍ର-ପ୍ରତିମାକୁ ଆଣି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଭିତର ବେଢ଼ାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ବାଟ ଗଣେଶ: ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର କଳ୍ପବଟ ମୂଳରେ ଥିବା ‘ବାଟ ଗଣେଶ’ଙ୍କ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ସିନ୍ଦୂରର ମୋଟା ଆସ୍ତରଣ ଲେପନ କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପୂର୍ବରୁ ବାଟ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସିନ୍ଦୂର ଚଢ଼ାଇ ବିଘ୍ନନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
ସିନ୍ଦୂର ବା ନାରଙ୍ଗୀ ରଙ୍ଗ ‘ମୂଳାଧାର ଚକ୍ର’ର ପ୍ରତୀକ, ଯାହାର ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା ଗଣେଶ। ଏହି ରଙ୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଉର୍ଜା ସଞ୍ଚାର କରେ।ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ନାରଙ୍ଗୀ ସିନ୍ଦୂରକୁ ସୌଭାଗ୍ୟ, ତେଜ ଓ ସିଦ୍ଧିର ପ୍ରତୀକ ଧରାଯାଏ।
ମୂର୍ତ୍ତି ସୁରକ୍ଷା: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପଥର ବିଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକୁ ଲବଣାକ୍ତ ପବନ ଓ କ୍ଷୟମୁଖରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ତେଲ ଓ ସିନ୍ଦୂରର କବଚ (ଲେପ) ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ସିନ୍ଦୂର ବୋଳା ଗଣେଶଙ୍କ ରୂପ କେବଳ ଭକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ଇତିହାସ, ରାଜା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କ କାଞ୍ଚି ବିଜୟ ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ନିଦର୍ଶନ।ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ନାରଙ୍ଗୀ ସିନ୍ଦୂରକୁ ସୌଭାଗ୍ୟ, ତେଜ ଓ ସିଦ୍ଧିର ପ୍ରତୀକ ଧରାଯାଏ।
Written By/ Somanth Mishra (Editor)
